Ogrody barokowe we Włoszech,Austrii i Francji

Ogrody barokowe we Włoszech,Austrii i Francji

Podstawowe zasady ogrodów włoskich zostaną utrzymane w pierwszych latach XVII wieku, z pewnymi jednak modyfikacjami. Pierwsze przekształ­cenie, wynikające częściowo z rozwoju ogrodu, wyraziło się zarówno we Włoszech jak i w Anglii, a także kilka lat wcześniej we Francji w chęci przekształcenia ogrodu w park.Lasy nie były poddawane takiej dyscylinie, jaką narzucano boskietom, przez co do ogrodu wniknęło więcej powietrza. Rosnące ciągle jeszcze na planie prostokąta, swobodnie rozgałęziające się drzewa przydają wdzięku ogrodom, gdzieniegdzie spotkać można naturalny strumyk, którego bieg nie został ujęty w karby linii prostej. Już samo to mogłoby świadczyć o przemianie, jednak równolegle zmieniał się także wystrój ogrodów. W całej Europie dało się zauważyć ożywienie naukowe, a we Włoszech, podobnie jak gdzie indziej, ogrody stały się domeną działania inżynierów hydraulików.Niektóre motywy, szczególnie popularne w okresie poprzednim, zmie­niły się wyraźnie; automaty na przykład ustąpiły miejsca kaskadom. Groty łączono często z amfiteatrami skąpanymi w zieleni, nie ukrywano ich już w podstawach tarasów; staranniej opracowywane, zaczęły występować na wolnym powietrzu jako znakomite fragmenty architektoniczne, na przy­kład w Villa Aldobrandini we Frascati czy w dekoracji wielkiego ogrodu w Capraroli. Znaczny udział rzeźby sprawia, że zespół pałacowoogrodowy w Capraroli ma charakter czysto barokowy. Strumień wody przepływający pomiędzy dwoma rzędami delfinów wywołuje niezapomniane wrażenie. Rzeźby bóstw opiekuńczych, bogiń i bogów morskich, otaczające fragment ogrodu zwany Casino, potraktowane są z wielką werwą. Trudno w nich odnaleźć choćby wspomnienie antyku, tylko wielkie posągi rzek i niektóre maski, odznaczające się monumentalnym pięknem, utrzymane są w stylu klasycznym. Liczne wspaniałości powstają w tym okresie we Włoszech.Villa Doria Pąmphili w Rzymie, zbudowana dla przyszłego papieża Inno­centego X, zaprojektowana około 1644 roku przez rzeźbiarza Algardiego, stanowi jak gdyby podsumowanie panujących w tym okresie tendencji. Trudno dzisiaj zdać sobie sprawą, jak wyglądał wówczas zespół ogrodowy. Z planu wynika, że nie została tu osiągnięta całkowita jednolitość, a nowe tendencje przejawiły się najwyraźniej w części ogrodu regularnego. Nie nastawiano się w nim na stworzenie widoku panoramicznego, który został zaprojektowany w innej części ogrodu, rozwinięto go natomiast w prze­strzeni, której perspektywa ograniczona jest fragmentem architektury. Architektura uczestniczyła zarówno w teatrze wodnym, jak i w barokowej dekoracji grot.Należący do kardynała Sdpiona Borghese „Polny Domek”, którego partery ledwie oddzielone są od ogrodu, jest doskonałym przykładem większej swobody, jaka zapanowała w sztuce ogrodów. Aby zdać sobie sprawę z kierunków rozwoju dekoracji na wolnym powietrzu, wystarcz) wymienić nazwiska trzech głównych artystów, którzy w !ą(ac|i 16051619 pracowali przy ozdabianiu „Domku”, Sztuka Girolamą Rajnaldiego. Carla Maderny i Gian Lorenza Bcrninicgo pozbawiona patosu występującego w ich dziełach religijnych w dziedzinie ogrodów odznaczała się w y czuciem stosowności i konwencji dekoracyjnej.Dla ogrodów Borghese Bernini wykona! cztery sławne grupy rzeźbiar­skie: Dawid, Eneasz niosący swego ojca Anchizcsa, Pluton porywając} Prozerpine. Apollo i Dafne. Jest to sztuka dynamiczna, pełna ruchu i pasji, podporządkowana jednak charakterowi dekoracji ogrodowej. Artysta zdawał sobie sprawę, że rzeźby parterów trzeba tak komponować, aby mogły być oglądane ze wszystkich stron. Bez wątpienia porwanie Prozerpinv. kompozycja obrotowa, jest kontynuacją wszystkich „porwań” rzeźbio­nych w XVI wieku, ale nowatorska jest zachwycająca rzeźba Apollo i Dafne, w której artysta powściągnął swój zapał, pozwalając, aby wdzięk zatriumfował nad siłą. Był to rok 1625 i ewolucja dokonywała się w rozmaitvch dziedzinach sztuki ogrodów. Burleskowe gry wodne zawierające 147 element niespodzianki występowały jeszcze w ogrodach, nie miały jednak już tego znaczenia co w Augsburgu (przed 1560 rokiem), w Scarperio w Toskanii, w SaintGermaincnLaye czy w Heidelbergu.Włoski architekt Santino Solari i rzeźbiarze Hieronimo Presto i Bernar­do Zanini zostali zatrudnieni przez arcybiskupa Marcusa Sitticusa. Założyli dla niego ogrody w Hellbrunn w pobliżu Salzburga, w latach 1613—1618, wyposażone we wszystkie możliwe niespodzianki hydrauliczne. Powstał w ten sposób jeden z najbardziej typowych ogrodów barokowych tego okresu.We Francji zaznaczyły się odmienne tendencje. Zamieszki religijne w drugiej połowie XVI wieku spowodowały nawrót do architektury obronnej i kiedy w latach 15991601 książę d’Epernon i konetabl de Lesdiguićres budowali swoje zamki, miały one charakter militarny. W tym okresie mury otaczające parki flankowane bywały niewielkimi bastionami obronnymi, co można dziś jeszcze zobaczyć w Raray (Oise).Zamki w Cadillac i Vizille. o nieco odpychającym wyglądzie, miały piękne ogrody. Ogrody w Cadillac, ozdobione fontannami, sztuczną grotą i brązowym posągiem Neptuna „zupełnie nagiego” projektował Louis de Limoges. Szczególną sławą cieszyły się urządzenia wodne, niestety nic się z nich nie zachowało. W Vizille natomiast przetrwały ważne elementy dawnej dekoracji na wolnym powietrzu. Wejście do ogrodów prowadzi prze/ monumentalną bramę prawdziwy łuk triumfalny, którego tympa­non dekoruje brązowa płaskorzeźba przedstawiająca konetabla de Lesdi­guićres na koniu wykonana przez Jaeoba Richiera. Dwa główne skrzydła budynku tworzą od strony ogrodu kąt.rozwarty. tutaj architekci Pierre Lacuisse i Guillaume Le Moyne wykuli w skale schody prowadzące do parterów. W głównym parterze umieszczono pod­łużny kanał wodny. Mimo późniejszych restauracji, schody te są jednym z wielu przykładów transpozycji formuły Bramanteąo. Cała dekoracja rzeźbiarska zawierała aluzje do osoby właściciela. Motyw siły przedstawiony był w postaci lwa skutego łańcuchami przez cztery geniusze, a po obydwu stronach schodów umieszczono postacie atletów, z których jeden powala na ziemię Iwa, a drugi byka. Rzeźby te, wykonane przez Jacoba Richiera, ulubionego artystę konetabla, były łatwo cła telnymi alegoriami związanymi z osobą pana de Lesdiguieres. To samo odnosiło się do brązowej postaci Herkulesa. Dekoracja ta do pewnego stopnia kontynuuje linię wyznaczoną przez dzieła florenckie stworzone prze/ Giambolognę i artystów z jego kręgu czy też dzieła Tribola do ogrodów Boboli i Castello.W tym samym okresie przenikały do Francji tendencje barokowe. Wystrój grot, wykonany z materiałów chropowatych, sprzyjał rozwojowi rzeźby utrzymanej w stylu bardziej fantazyjnym, pozostającym w opozycji do francuskiego nurtu klasycyzmu. Baldinucci opowiada, że Jeróme de Gondi. naówczas biskup Paryża, zamówił całą serię zwierząt z kamienia, by ozdobie grotę swojej paryskiej rezydencji, u niejakiego Ferruzziego. które ów wykonał z wielką zręcznoś­cią. Następnie biskup zamówi! u Pierre’a Francheville’a posąg Orfeusza. Henryk IV, zachwycony dziełem Francheville’a, namówił artystę przebywającego we Włoszech do powrotu do Francji. Nastąpiło to w 1604 roku. W tym okresie można zaobserwować barokowe tendencje w dekoracji rzeźbiarskiej, w wyniku których nabiera ona charakteru bardziej swobod­nego, staje się żywsza. W Raray, położonym na skraju lasu Halatte, dwa wielkie mury z wyciętymi otworami zdobi zadziwiająca dekoracja myśliwska i symboliczna zarazem. Sfora psów dopada jelenia, gdy tymczasem dzik stawia opór symboliczna scena polowania na jednorożca, przypominająca średniowie­czne przedstawienie Madonny w ogrodzie, zdobi monumentalną bramę. W zamku Marimont (Hainaut) występuje podobny temat myśliwski, wyo­brażony za pomocą strzyżonych drzew. W parku Ognon, w pobliżu Raray, figury Cnót zdobią tarasy gloriety. Tak więc, obok wielkich tematów mitologicznych mamy jeszcze gdzieniegdzie do czynienia z tematami wywodzącymi się ze średniowiecza. W Wideville natomiast Sarazin i Buyster wyrzeźbili postacie dziesięciu bogiń o okrągłych kształtach i prymityw­nych twarzach; boginie radośnie dzierżą swoje atrybuty. Grota, w której były umieszczone, poświęcona Apollinowi, wyrastała z ziemi jako forma architektoniczna zamykająca perspektywę parteru.Formy ogrodów wypracowane w XVI wieku rozwijały się logicznie aż do całkowitego przemieszania się elementów zaalpejskich i miejscowych.Wielki kanał w Fontainebleau, wykopany na wzór kanału we Fleuryen Biere z około 1607 roku. pochodzi z początku XVII wieku. Są to najwcześniejsze znane kanały o monumentalnej skali.